Gedragsleer

Algemeen wordt de wolf beschouwd als de stamvader van alle honden. Als bewijs hiervoor waren vooral de overeenkomsten in de uiterlijke kenmerken van de wolf en de hond doorslaggevend. Recentelijk heeft men zelfs DNA ontdekt van een inmiddels uitgestorven wolvensoort, die identiek blijkt te zijn aan het DNA van onze huishond.

Door de verregaande domesticatie van mensen , die om velerlei redenen bepaalde type honden wensten, is er een enorm grote variëteit in rassen ontstaan. Als we het uiterlijk van veel honden tegenwoordig bekijken, kunnen we deze uiterlijke kenmerken niet meer aanvoeren als bewijs voor hun afstamming van de wolf; een Engelse buldog of een jachthond met zijn hangende oren, een Chihuaha of een St.-Bernard, geen van deze honden lijkt uiterlijk nog op voorvader wolf. De uiterlijke ‘bewijsvoering’ mag dan tegenwoordig over het algemeen niet meer op gaan, overeenkomsten tussen alle hondenrassen en tussen de wolf zijn er wel degelijk. Zowel de wolf als alle andere honden kennen en herkennen hetzelfde sociale gedrag, en ook de isolatiemechanismen van de voortplanting zijn eender bij de hond en wolf; alleen als de genetische codes van twee individuen bij elkaar passen, zullen zij zich kunnen voorplanten.

Wat voor hond u ook heeft, elk ras heeft hetzelfde sociale gedrag, dat voornamelijk non-verbaal is. Als er contact is tussen honden van verschillende rassen, zullen ook de meest afwijkende rassen met elkaar overweg kunnen of elkaar juist uit de weg gaan. Zetten we eenvolwassen, sterke en karaktervolle hond in een roedel wolven, dan is de overeenkomst in het sociale gedrag er nog geen garantie voor dat deze hond geaccepteerdzal worden, net zomin als wanneer we een volwassen wolf in een roedel honden zou plaatsen! In beide gevallen heeft het afwijkende individu de keuze tussen vluchten of tot het bittere einde doorvechten. Doen we hetzelfde experiment door een pup in een voornamelijk volwassen wolven of hondenroedel te plaatsen, dan zal de kans op wederzijdse acceptatie groter zijn. Die acceptatie wil nog niet zeggen, dat een hoge positie in de roedel voor de nieuwkomer in de toekomst binnen de mogelijkheden ligt. Uit onderzoeken en waarnemingen is gebleken, dat zowel wolven als honden toleranter zijn ten opzichte van een nieuw individu wanneer er op dat moment geen pups in de roedel aanwezig zijn, ongeacht of de nieuwkomer een pup of een volwassen die is.

De voorbeelden geven wel aan, dat honden en wolven elkaar op sociaal gebied ‘verstaan’, wanneer er tenminste sprake is van optimale condities zoals de afwezigheid vanpups. Als het afwijkende individu op tijd de sociale signalenvan de vreemde roedel opvangt, accepteert, interpreteert en hierop de juiste wijze reageert door totale onderwerping en/of juist vluchtgedrag.Deze gedragingen zijn vormen van (sociaal) conflictvermijdend gedrag, die zowel bij wolven als bij honden waarneembaar zijn. Er zijn veel meer vormen van conflictvermijdend gedrag.

Doordat de genetische codes van honden en wolven overeenkomen is een kruising tussen hond en wolf mogelijk. Dit is meermalen voorgekomen, waarbij de (bastaard) pups evengoed vruchtbaar waren en zich verder konden voortplanten. Soms wordt er zelfs naar gestreefd om bastaardwolven te fokken, om bepaalde gewenste wolvenkenmerken in de nieuwe opfok te kunnen behouden. Hier is overduidelijk geen sprake van een speling van de natuur. De kruising wordt dan gemanipuleerd door mensen. Hoewel er zowel sociaal als genetisch overeenkomsten zijn tussen honden en wolven, vormen deze twee overeenkomsten in feite juist geen bewijzen voor de wolf, want…. de overeenkomst in het sociale gedrag sluit de mogelijkheid tot reproductie grotendeels uit!Alleen onder specifieke condities en omstandigheden kan het verstaan van het sociale gedrag tot reproductie.

Dit zijn de zogeheten isolatiemechanismen, die ervoor zorgen, dat de reproductie van de soort ook tot die soort beperkt blijft. In de natuur is een bastaardkruisingtussen een hond en een wolf altijd een toevalligheid. Wolven en honden zijn eigenlijk twee heel verschillende soorten, ondanks bepaalde familiaire overeenkomsten. We moeten daarom ook voorzichtig zijn met eenvoudige interpretaties, die het hondengedrag willen verklaren vanuit het wolvengedrag! In dit boek gaan we ervan uit, dat wolven en hondenals twee aparte soorten moeten worden beschouwd. Er kan wel degelijk sprake zijn van afstamming, maar dat wil niet zeggen, dat hondengedrag een blauwdruk is van het wolvengedrag, omdat de twee soorten te veel verschillen in sociaal, lichamelijk en hormonaal opzicht. Zo wordt een wolventeef slechts eenmaal per jaar loops en produceertde reu alleen zaad tijdens de bronstperiode. Ons eigen teefje kan meerdere keren per jaar loops worden en onze reu heeft een doorlopendezaadproductie! Als er in dit boek wordt gesproken over ‘overeenkomsten tussen honden en wolven’, gaat het altijd om overeenkomsten in sociaal opzicht. De ‘sociale overeenkomst’ moet in dit verband opgevat worden als de overeenkomst in de opvoedbaarheid, en het daaraan gekoppelde zeer grote vermogen om zich te voegen in gedifferentieerde sociale structuren zoals die van de zogenaamde ‘roedels’. We onderscheiden wolven en honden als twee aparte soorten. Daarom onderscheiden we ook twee soorten roedels; wolvenroedels en hondenroedels.

Het begrip roedel

Een roedel is een enorm complex sociaal verband. ‘Sociaal’ wil in dit geval zeggen; de grootste vorm van opvoedbaarheid met als uiterste consequentie het zich kunnen vinden en een plaats kunnen accepteren in dit sociale verband. Binnen die roedel vindt een vergaande vorm van interactie en communicatie plaats tussen de individuen die deel uitmaken van die roedel.

In dit stuk is het sociale gedrag het uitgangspunt in de vergelijking tussen hond en wolf. We benaderen de hond vanuit zijn begrip van zijn sociale werkelijkheid en hoe hij daarin functioneert. De wolf en onze huishond leven in een sociaal verband dat ‘Roedel’ heet. Desondanks zal blijken, dat er een enorm verschil is tussen de roedel van wolven en de roedel van honden. De roedel waar onze honden zijn plaats moet krijgen, zullen we de menselijke roedel noemen. Door allerlei wisselwerkingen heeft uw menselijke roedel invloed op de gedragingen van uw hond. Omdat u uw hond op natuurlijke wijze wilt opvoeden, is het noodzakelijk meer te weten te komen over hoe een wolvenroedel functioneert. U zult dan beter in staat zijn de invloeden van uw eigen menselijke roedel op uw hond te herkennen en optimaal gebruik te maken van de processen die zich daarbij afspelen.

De wolvenroedel

Voor de wolf is het voortbestaan van zijn roedel het hoogste goed. En: het voortbestaan van elke individuele wolf is afhankelijk van zijn roedel. Er wordt gezamenlijk gejaagd en ook het verwekken, verzorgen, voeden en beschermen van sterk nageslacht is een zorg voor de hele roedel. Het is duidelijk, dat in een wolvenroedel het individuele belang totaal ondergeschikt is aan het algemene belang van die roedel en aan het voortbestaan van de soort. Dat is ook de reden waarom voor wolven sociaal gedrag essentieel is. Wil een wolvenroedel kunnen overleven, dan wordt er bij elke individuele wolf een enorm beroep gedaan op zijn vermogen tot interactie, communicatie en het accepteren en respecteren van de status van andere soortgenoten in de roedel. Deze processen zijn alleen mogelijk als er sprake is van een strikte en consequente hiërarchie en van rangordes. De hoogte in rang (de Alfa) is dominant over de tweede rang (de Beta). De allerlaagste in rang is de wolf die slechts moet gehoorzamen en geen enkele inbreng heeft: de Omega. Gelijkwaardigheid bestaat niet. Bij ‘gelijkwaardigheid’ zouden onderlinge gevechten de roedel en de soort tot nul reduceren! Een ranghogere reageert altijd op een ranglagere af; vanuit welke rangordepositie dan ook, er wordt altijd naar onderen toe afgereageerd. De ranglagere daagt de ranghogere uit, om te ‘testen’ hoe de rangordes liggen en of de rangordes nog intact zijn. Omdat er voor een ranghogere weinig te testen valt bij een ranglagere, zal hij ook nooit een ranglagere uitdagen. Zelf daagt hij ook weer een ranghogere uit. Binnen een wolvenroedel is de kans op miscommunicatie gering; alle dieren behoren tot dezelfde soort. Ze zijn vanaf pup bekend met de rangorde in die roedel en ‘spreken’ ook precies de taal van hun soortgenoten. De wolvenroedel valt te vergelijken met het vroegere traditionele grote gezin, waarin vaste regels gehanteerd werden, en vader en moeder het hele gezin bestuurden, zonder tegenspraak van de andere familieleden te dulden.

Het territorium van de wolvenroedel

Al met al zijn wolven uiterst sociale wezens, die zich kunnen schikken binnen de hiërarchische rangordes van de roedel en …binnen het eigen wolventerritorium. Voor een wolf betekent de roedel niet alleen alle individuele wolven in die roedel. Alles wat zich in het territorium bevindt maakt voor de wolf onderdeel uit van zijn roedel, onafhankelijk of deze voorwerpen nu dierlijk, plantaardig, gesteente of wat dan ook zijn! De wolf leeft in nauw contact met de voorwerpen in zijn omgeving. Voor de wolf zijn het geen voorwerpen, maar bronnen van informatie en communicatie, want overal zit ‘een luchtje aan’. Deze geuren informeren de wolf over rangen en standen in de roedel. Hierdoor daagt deze omgeving hem via zijn zintuigen doorlopend uit! Juist dit aspect maakt de wolf uitermate sociaal en ‘speels’ en dus… opvoedbaar! Elk voorwerp binnen het territorium is voor de wolf dan ook een sociaal ‘baken’, een soort ‘verkeersbord’ dat hem iets verteld over rangen en standen en dat hem tegelijkertijd uitdaagt hierop wel – of juist niet – te reageren! Feitelijk hoort daarom ook het hele territorium met alles daarop, daarin en daaraan tot de roedel.

De mensenroedel

Onze huishond heeft zijn eigen soort roedel; de menselijke roedel. Deze roedel is erg variabel en bestaat uit vele ‘soorten’; grote mensen, kleine mensen, logés, visite, katten, vissen, vogels en wat er verder ook in huis aan levende have aanwezig is. Vanwege zijn sociale karakter is het voor de hond erg belangrijk om een duidelijke plaats in de rangorde van de menselijke roedel te hebben, precies zoals dat voor de wolf in zijn roedel noodzakelijk is. Maar… tussen wolven onderling bestaan de stringente, consequente regels en omgangsvormen, waarbij ‘ja’ ALTIJD ‘ja’ en ‘nee’ ALTIJD ‘nee’ is. Ditzelfde geldt ook voor uw hond; ‘ja’ is ‘ja’ en ‘nee’ is ‘nee’ ! De menselijke roedel is wat dat betreft erg ingewikkeld. Er wordt gediscussieerd , gewikt en gewogen zodat ‘misschien’ en ‘soms’ en ‘een volgende keer’ normale afwegingen zijn. Uw hond kent dergelijke afwegingen totaal niet!Als alles voor onze honden door die ‘inspraak’ te onduidelijk wordt, dan krijgt hij ‘verantwoordelijkheden’ die niet passen bij zijn hond-zijn en bij zijn sociale status binnen de roedel. Uw hond komt, met andere woorden, te hoog in de rangordestructuur van uw menselijke roedel. Uw hond wordt hierdoor onzeker en nerveus en zal al snel vervallen in gedrag, dat bepaald ongewenst genoemd mag worden in een menselijke roedel; slopen, onzindelijkheid, huilen, doorlopend blaffen, grommen, dreigen en uiteindelijk… bijten. Om dit soort gedragingen te voorkomen, moet uw hond een vaste plaats onderaan in de rangorde toegewezen krijgen in uw menselijke roedel.Dat is de plaats inde rangorde , die recht doet aan de mogelijkheden en onmogelijkheden van uw hond als hond, de plaats waar uw hond geen enkele verantwoordelijkheid heeft: de Omega-positie. Er is nog een minstens zo belangrijke reden waarom uw hond zijn plaats onderaan in de rangorde van uw roedel moet hebben. Net zoals voor de wolf, is ook voor uw hond alles binnen het roedelterritorium onderdeel van die roedel. Voor onze honden is dat territorium het huis met alles daarop, daaraan en… daarin! Uw hond is heel letterlijk: alles wat hoger is dan hijzelf is voor uw hond ook inderdaad (rang)hogere, alles wat lager is dan hij, is voor hem ook letterlijk (rang)lager!Voor uw hond bestaat uw huis niet uit kleden, stoelen, tafels, kasten, enzovoort. Voor uw hond zijn dat sociale merktekens, waar een luchtje aan zit, namelijk uw luchtje. Daarmee wordt hem iets verteld en wordt hij uitgedaagd erop te reageren. Aan een tafelpoot zit een luchtje, maar… je kunt er ook op allerlei manieren je geur tegen afzetten. Een bank is iets, waar je groter (ranghoger) op bent, terwijl je tegelijkertijd je geur kunt afzetten over de geur van de ranghogere (de baas). Een dubbele overwinning!U merkt dat uw hond heel wat verfijnder en socialer met u en uw spullen omgaat dan u ooit kon vermoeden!Uw enige garantie dat uw spullen heel en droog blijven is door de hond de juiste plaats in uw roedel te geven; de ranglaagste plaats. Conflicten en onduidelijkheden in de rangorde uiten zich altijd in onzindelijkheid en sloopgedrag: het letterlijk aanvreten van het territorium van de ‘ranghogere’.In zo’n situatie is altijd sprake van een rangordestrijd tussen een te ranglage baas enzijn te ranghoge hond.Door u een echte Alfa te tonen is uw hond in staat uit respect voor u als ranghogere, ook uw spullen te respecteren en heel te houden. Doet u dat niet, dan heeft uw hond in zijn ogen ‘het recht’ alles en iedereen onder hem op te voeden. Uiteindelijk doet hij dat maar op 1 manier; hij bijt! In een menselijke roedel is daarom alleen maar sprake van alleen maar Alfa’s – de bazen en iedereen in het huis van de bazen – en de Omega (de hond), omdat alleen op die manier de andere levende wezens en uw bezittingen in uw roedel heel blijven!De hond zal altijd bezig blijven met het uitdagen van de rangorde. En juist in dit sociaal uitdagende karakter van uw hond ligt de mogelijkheid om de hond op een vriendelijke maar voor hem begrijpelijke manier de rangordes duidelijk te maken.

Erfelijkheid, uniciteit en opvoeding.

De opvoeding binnen de roedel geeft vorm aan het erfelijk materiaal, waaronder de gedragscodes, van wolf en hond. Deze vastgelegde erfelijke codes zijn al door vele generaties doorgegeven. Omdat iedere hond zijn eigen karakter heeft, heeft hij wel degelijk de hulp nodig van zijn roedelgenoten om te leren wat in die roedel gewenst en ongewenst gedrag is. Anders zou de hond uit kunnen groeien tot een compleet asociaal individu. De combinatie van erfelijke aanleg en opvoeding resulteert in een volstrekt uniek individu, dat voldoet aan alle eisen die aan het sociale gedrag in een roedel gesteld worden.Aanleg en opvoeding zorgen er tegelijkertijd voor, dat het individu op zijn eigen karakterwijze met de regels en wetten van de roedel omgaat. Hierdoor is de ene wolf/hond ook dominanter dan een ander en is ieder dier weer uniek. Alle gedragingen op sociaal gebied zijn erfelijk vastgelegd en worden ontwikkeld door de interactie met de omgeving. Dit betekend , dat elke hond op elk moment en op iedere leeftijd opvoedbaar is. Wij hebben twee zusjes van hetzelfde ouderpaar. Het een is bijna twee jaar ouder dan de ander, en beide teefjes behoren tot het ‘meer dominante’ type. In beide honden zit hetzelfde erfelijke materiaal en beide honden hebben dezelfde opfok en opvoeding gehad. Het oudste teefje is echter heel introvert en uit zich op totaal andere wijze dan het jongere teefje, een zeer opdringerig en springerig type; dat is de uniciteit van een hond, die met het erfelijk materiaal omgaat, zoals dat bij het karakter past binnen de grenzen die de ranghogere stelt.

Omdat bij elk ras dezelfde erfelijke gedragscodes zijn vastgelegd en opvoeding dezelfde rol speelt, is het eenvoudiger omtwee categorieën honden te onderscheiden in plaats van vele rassen: - honden die gewenst gedrag vertonen in ‘hun’ roedel: deze honden zijn rustig en in elkesituatie betrouwbaar, ze kunnen overal meenaar toe en zullen zonder problemen alleen kunnen blijven. Zij staan in de roedel onderaan en hebben geleerd deze plek te accepteren en te respecteren, uiteraard met alles wat op , in, en rond het territorium behoort.– Honden die ongewenstgedrag vertonen: deze honden zijn onrustig, ze zijn nooit echt te vertrouwenin geen enkele situatie , ze kunnen vaak hartstikke lief zijn, maar je weet nooit wat je er echt aan hebt. Deze honden staan in de roedel te hoog, accepteren hun plaats niet en hebben geen respect voor het territorium van de Alfa.

De sociale omgeving is bij onze huishond ALTIJD de menselijke roedel met alles wat daarbij hoort. U zult er voor moeten zorgen, dat hetgeen bij uw hond aan erfelijk materiaal aanwezig is, gaat voldoend aan de eisen die u stelt in uw menselijke roedel. Dat doet u door uw hond op te voeden, waarbij u uit moet gaan van wat er al aanwezig is in de hond; zijn erfelijk materiaal. Vandaar uw natuurlijke opvoeding van uw hond.

Hoe leren wolven en honden; ongewenst gedrag en gewenst gedrag

In het stukje hiervoor is al het een en ander gezegd over de erfelijkheid, de invloed van de sociale omgeving, de opvoeding en het individuele karakter van de hond.Wanneer we het hebben over hoe de hond leert, is het van belang deze processen goed in het achterhoofd te houden.Door de miskenning van alle bovengenoemde factoren worden er heel wat fouten gemaakt, zowel in de opvoeding als in de interpretatie van het gedrag van de hond.Zoals u in heel veel boeken kunt lezen, leert uw hond op basis van beloning.Gedrag dat beloond wordt, gaat uw hond herhalen. Het leermechanisme dat hieraan ten grondslag ligt is simpel: uw hond wil zich graag prettig voelen en omdat te bewerkstelligen probeert hij onprettige situaties en onprettige prikkels te vermijden.Het meest extreme voorbeeld van deze manier van leren zien we terug bij mensen met fobieën.Iemand met straatvrees voelt zich niet bepaald prettig op straat. Om dit onprettige gevoel te vermijden blijft hij thuis. Dat vindt hij ook niet echt prettig, maar minder onprettig dan op straat lopen.Thuisblijven voelt beter en deze patiënt zal dit gedrag blijven vertonen. De praktijk leerde hem dat dit gedrag belonend werkt.De patiënt heeft zich dit gedrag zelf aangeleerd, terwijl hij tegelijkertijd weet dat het sociaal niet acceptabel is.Uw hond leert volgens datzelfde principe. Gedrag dat wordt beloond, wordt herhaald. Maar… uw hond kan niet zelf uitmaken of dit gedrag nu wel of niet gewenst of acceptabel is, zoals de fobiepatiënt dat kan.Voor hem geldt doodeenvoudig: ‘het gedrag dat de baas beloond zal ik herhalen’.

Gemaakt op: 28/06/2010 - 22:06
Laatste wijziging : 29/08/2010 - 09:40
Categorie : Honden begrijpen
Pagina gelezen 129 keren

 Print preview      Print deze pagina